Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


Door: Nechamah Mayer-Hirsch

Dovnload 154.07 Kb.

Door: Nechamah Mayer-Hirsch



Pagina1/3
Datum28.03.2019
Grootte154.07 Kb.

Dovnload 154.07 Kb.
  1   2   3




Jacques Coenraad Hartogs

30 november 1879 Rotterdam

6 mei 1932 Basel

JACQUES COENRAAD HARTOGS
Door: Nechamah Mayer-Hirsch
Er liep een kleine man met een aktetas onder zijn arm geklemd over een deftig stil plein, richting station. Noch de dominee, noch de dokter, noch de notaris uit 'Gelre's Lustoord' schonken hem één blik waardig. Maar die kleine, wat mank lopende man, zou van hun tuinstad een industriestad maken. Hij zou een nieuwe welvaart brengen aan een nieuw type mens. Hij zou een schakel worden naar een nieuwe tijd.
Zo ongeveer voert Max Dendermonde Jacques Coenraad Hartogs op in zijn boek 'Nieuwe tijden', nieuwe schakels' dat ter gelegenheid van de 50-ste verjaardag van de ENKA werd uitgegeven.
Waar kwam deze Jacques Coenraad Hartogs vandaan?
Hij wordt te Rotterdam geboren op 30 november 1879 als zoon van textielkoopman Maurits Hartogs Jzn en Edith Hijmans. In het geboorteregister van de Nederlandsch Israëlietische Gemeente te Rotterdam wordt hij op 4 december 1879 ingeschreven. Zijn vader draagt de Hebreeuwse naam Mosjee (Mozes), zijn moeder heet in het Hebreeuws Esther. De familie Hartogs woont al meer dan honderd jaar in het westen van Nederland. Eerst in Strijen, waar stamvader Jacob woont met zijn vrouw Belia Jacobs en hun in 1752 geboren zoon David. Deze vestigt zich met zijn vrouw Grietje Davids in Amsterdam en daar wordt hun zoon Elias geboren. Een jaar nadat deze Elias op 20 augustus 1810 getrouwd is met Henriëtte Gostler neemt de familie officieel de naam Hartogs aan. Van Amsterdam trekt de familie in 1822 naar Middelharnis, waar Elias splitter van de loterij is, een beroep dat toen veel door Joden werd uitgeoefend. Het klimaat in Middelharnis schijnt erg gezond te zijn, want zowel de ouders van Elias Hartogs alsook zijn vrouw overlijden op de leeftijd van de zeer sterken. Zelf haalt hij trouwens ook de respectabele leeftijd van 70 jaar. Hij laat een zoon Jacob na, die op zijn beurt weer zoons voortbrengt: Maurits, die de vader zal worden van Jacques (Jacob) Coenraad, oprichter van de Enka en David, die de vader wordt van Jacques Ernest, bedrijfsarts van de Enka.

In zijn geboorteplaats Rotterdam volgt Jacques Coenraad de 5-jarige HBS, doet staatsexamen en gaat chemie studeren aan de Universiteit van Amsterdam. Docenten waren de hoogleraren; Bakhuis Roozenboom, Lobry de Bruyn en na diens overlijden A.F. Holleman.


Vader Hartogs verkocht in zijn royale pand aan de Rotterdamse Hoogstraat, behalve een groot assortiment van zeer dagelijkse en ondagelijkse goederen in de textielsector, een nogal tamelijk speciaal artikel, rouwcrèpe of krip, dat vooral door Joodse vrouwen in het rouwjaar werd gedragen. Hij had daarvan de alleenverkoop voor Nederland verworven van de Engelse firma Courtaulds. Deze Courtaulds waren van oorsprong uit Frankrijk uitgeweken Hugenoten, die aan het eind van de 19e eeuw een bloeiende textielonderneming in Engeland bezaten, die vooral bekendheid kreeg door de crèpe en zijde. In 1904 opende de firma in Coventry een kunstzijdefabriek, waar gewerkt werd volgens het viscoseprocédé, een geheel nieuwe tak van nijverheid. Toch had men zich in de 17e eeuw al bezig gehouden met de bereiding van vezelstoffen langs kunstmatige weg. Echter pas in de tweede helft van de 19e eeuw waren techniek en chemie daar rijp voor. In 1855 kwam er een nitrozijde op de markt, dat in 1938 al weer praktisch verdwenen was. In 1890 volgde het koperzijde en een jaar daarna de viscosezijde, dat veel goedkoper te bereiden was.
De basis voor viscose was gelegd door de Engelse scheikundigen Cross, Bevan en Beadle, die nooit de bedoeling hadden gehad garens van hun procédé te spinnen. Later werd de acetaatzijde favoriet, maar de viscose is tot op de huidige dag gebleven. Samuel Courtauld kreeg in Engeland licentie voor de vervaardiging van viscose.

Huwelijk en carrière



Wanneer Jacques Coenraad op 14 mei 1907 met goed gevolg zijn doctoraal examen chemie heeft afgelegd, gaat hij bij de firma Courtauld praktijkervaring opdoen. Hij vertrekt echter niet alleen naar de overzijde van Het Kanaal, want zijn jonge vrouw Elisabeth Hijman met wie hij in 1908 trouwt, gaat met hem mee. Elisabeth is te Schiedam geboren op 7 maart 1871 en was huishoudster bij zijn vader. Hoewel ze acht jaar ouder dan Jacques Coenraad, is ze als echtgenote geknipt voor hem. In 1909 besluit hij in Engeland te blijven en daar zijn carrière op te bouwen. In de jaren dat hij bij de Courtauds werkte, kreeg men daar de produktie van kunstzijde goed onder de knie. Er werd door iedereen van hoog tot laag keihard gewerkt van 's morgens 6 uur tot 's middags 4 uur. Jacques Coenraad bleek een natuurtalent voor techniek te bezitten en te beschikken over een scherp waarnemingsvermogen. Hij kon in de fabriek van Coventry zijn theoriën aan de praktijk toetsen en vond een eigen procédé voor het spinbad uit, waarvoor hij octrooi wilde aanvragen. Hij bood het echter eerst aan Courtauld aan wegens een met hem gesloten schriftelijk arbeidscontract. Doch aan zijn vinding werd op dat moment niet veel aandacht besteed. Het ontmoedigde hem geenszins en hij gaat slechts terug naar Nederland om bij prof.dr. A.F. Holleman op 7 juli 1910 te promoveren op het proefschrift: 'Quantitatief onderzoek over de nitreering van aniline en form- ,aceet- en benzanilide'.
De 14e stelling van zijn proefschrift luidt: 'Vakverenigingen van fabrikanten behoorden centrale laboratoria op te richten tot het doen van onderzoekingen ter verbetering der fabricage-procédé. Hij zou zijn hele werkzame leven vooral aan de research aandacht blijven besteden, maar pas na zijn dood werd in 1933 de N.V. Onderzoeksinstituut Research te Arnhem opgericht.
Tijdens zijn promotietijd verdiende hij de kost als leraar aan de Roelof Hartschool te Amsterdam, maar het blijkt dat hij daar totaal niet geschikt voor is. Zijn talenten liggen meer op het organisatorische vlak. Ook zuiver natuurwetenschappelijk onderzoek ligt hem niet. Hij is geen boekengeleerde, geen theoretische veelweter. Hij houdt van chemie als toegepaste wetenschap en paart zijn organisatievermogen aan koopmanstalent. Hij besluit toch in Nederland te blijven en vandaaruit een exporthandel op te zetten.
Het opstarten van de Enka


  1   2   3


Dovnload 154.07 Kb.