Thuis
Contacten

    Hoofdpagina


De bijleenregeling

Dovnload 59.4 Kb.

De bijleenregeling



Datum02.01.2019
Grootte59.4 Kb.

Dovnload 59.4 Kb.

VFP, Jaargang 2004, Aflevering 1

De bijleenregeling


Drs.  C.J.J.M.  Kock
is werkzaam bij de Belastingdienst te Amsterdam als voorzitter van de Kennisgroep Onroerende Zaken

Eigenwoningschuld
Eigenwoningreserve
Vervreemdingssaldo eigen woning
Vervreemding eigen woning
Verwerving eigen woning
Partners
Afname eigenwoningreserve
Twee eigen woningen
Goedkoper wonen
Overgangsrecht
Beschikking
Conclusie

De bijleenregeling houdt in dat een eigenwoningbezitter bij de aankoop van een nieuwe woning geen nieuwe geldlening mag aangaan voor het deel van de koopsom dat betaald kan worden uit de netto opbrengst van zijn verkochte woning, althans geen geldlening waarvan de rente aftrekbaar is. Deze regel is vastgelegd in het eerste lid van het nieuwe art. 3.119a, Wet IB 2001.

Voorbeeld 1 geeft in grote lijnen de werking van de regeling weer.

Voorbeeld  1

A heeft een eigen woning en besluit een andere woning te kopen. Deze nieuwe woning kost inclusief kosten zoals overdrachtsbelasting, kosten makelaar en notaris € 350.000. A verkoopt zijn oude woning voor € 265.000, waarbij hij € 5000 aan kosten voor een makelaar maakt, zodat hij een netto-opbrengst van € 260.000 realiseert.


Aankoop nieuwe woning inclusief aankoopkosten

€ 350.000

Netto-opbrengst oude woning

€ 260.000

Maximale verhoging eigenwoningschuld (maximaal bijleenbedrag)

€  90.000

Eigenwoningschuld

Allereerst wordt omschreven wat de eigenwoningschuld is. Dit is de schuld waarvan de rente als aftrekbare kosten in aanmerking worden genomen.

Het is het totaal van:




de schulden aangegaan voor de aankoop van de eigen woning verminderd met de eigenwoningreserve;



de schulden voor onderhoud verbetering van de eigen woning of voor afkoop van het recht erfpacht met betrekking tot de eigen woning voorzover die schulden meer bedragen dan de eigenwoningreserve.

Alleen de rente over de eigenwoningschuld en periodieke betalingen voor erfpacht zijn nog aftrekbaar.

In deze omschrijving worden een aantal nieuwe begrippen geïntroduceerd die hierna worden toegelicht.

Eigenwoningreserve

De eigenwoningreserve is een centraal begrip in de nieuwe regeling. De aanschaf van een eigen woning dient met eigen vermogen gefinancierd te worden indien en voorzover er een eigenwoningreserve is. Als desondanks de aankoop volledig wordt gefinancierd dan valt de lening die gelijk is aan de eigenwoningreserve in box 3.

Een eigenwoningreserve neemt toe met het vervreemdingssaldo bij vervreemding van de eigen woning. Indien een vervreemdingssaldo negatief is ontstaat een negatieve eigenwoningreserve. Deze kan verrekend worden met een toekomstige eigenwoningreserve (die ontstaat bij een toekomstig positief vervreemdingssaldo). Degene die voor het eerst een eigen woning koopt heeft geen eigenwoningreserve.

Vervreemdingssaldo eigen woning

Het vervreemdingssaldo is gelijk aan de opbrengst van de eigen woning bij vervreemding verminderd met de schulden voor aanschaf, onderhoud of verbetering van de eigen woning en verminderd met de verkoopkosten. Onder schulden die in mindering komen bij de bepaling van het vervreemdingssaldo worden ook gerekend de schulden die per 31 december 1995 bestonden onder de bekende voorwaarden (art. 3.120, achtste lid, Wet IB 2001) en de schulden die zijn aangegaan bij de aankoop van de woning van partner of huisgenoot en waarvan de rente niet aftrekbaar is (art. 3.120, vierde lid , letter c, Wet IB 2001) en de schulden die op grond van de eigenwoningreserve van de partner/huisgenoot niet in aanmerking worden genomen (zie het onderdeel Partners).

Met andere schulden wordt bij de bepaling van het vervreemdingssaldo geen rekening gehouden. Er wordt dus ook niet uitgegaan van de behaalde vermogenswinst bij verkoop van de woning (verkoopprijs minus aanschafprijs).

Met verkoopkosten wordt wel rekening gehouden. Te denken hierbij valt aan makelaarscourtage.

Het vervreemdingssaldo kan ook negatief zijn.

Vervreemding eigen woning

Elke gebeurtenis waardoor een eigen woning het karakter van eigen woning verliest wordt voor deze regeling aangemerkt als vervreemding. Hiervan is sprake bij: verkoop, schenking, overgang naar een ondernemingsvermogen, overgang naar resultaat, overgang naar box 3. Overgang naar box 3 kan zich bijvoorbeeld voordoen bij verkoop die langer duurt dan de termijn genoemd in art. 3.111, tweede lid, Wet IB 2001 en bij echtscheiding. Bij verkoop gaat het niet om de voorlopige koopovereenkomst maar om de notariële akte van levering. Als er bij vervreemding geen tegenprestatie is (zoals bij schenking) of als de vervreemding plaatsvindt bij een niet onder normale omstandigheden gesloten overeenkomst geldt als opbrengst de waarde in het economisch verkeer. Ook in die gevallen is er dus een vervreemdingssaldo en wordt de eigenwoningreserve verhoogd.

Bij vervreemding van een deel van de woning ontstaat ook een eigenwoningreserve, bijvoorbeeld bij de verhuur van een kamer (behalve indien de kamerverhuurvrijstelling van toepassing is) of bij het gebruik van een deel van de woning voor de onderneming.

Bij vervreemding gaat (een deel van) de geldlening ook naar box 3.

Voorbeeld  2


A bezit een eigenwoningwaarde van

€ 200.000

eigenwoningschuld

€ 120.000

A verhuurt de helft van de woning. Het vervreemdingsaldo bedraagt dan (€ 200.000 minus € 120.000)= € 40.000. Vanaf dat moment bedraagt de eigenwoningschuld € 60.000 en de eigenwoningreserve € 40.000. De andere helft van de schuld (€ 60.000) valt in box 3. Vervolgens verbouwt A het eigenwoningdeel voor € 50.000. Deze verbouwing financiert hij met een geldlening. Dit bedrag wordt ‘afgeboekt’ op de eigenwoningreserve waarna deze reserve nihil bedraagt. Het restant van deze verbouwingslening verhoogt de eigenwoningschuld met € 10.000 zodat deze € 70.000 bedraagt.

Verwerving eigen woning

Als verwerving van de eigen woning wordt aangemerkt elke gebeurtenis waardoor een woning voor belastingplichtige als eigen woning wordt aangemerkt zoals een verhuurde woning die eigen woning wordt of een bedrijfswoning die niet langer tot het ondernemingsvermogen wordt gerekend. Bij een dergelijke sfeerovergang kan er niet gezegd worden dat een schuld voor de aankoop van de eigen woning is aangegaan. Alleen de oorspronkelijk voor de aankoop van die woning aangegane (resterende) schuld kan vanaf dat moment als schuld ter verwerving van de eigen woning worden aangemerkt. In een dergelijk geval dient met de eigenwoningreserve rekening gehouden te worden.

Ook de overbedeling uit een nalatenschap kan de verwerving van een eigen woning zijn. Het hierover verschuldigde successierecht is niet een betaling voor de verwerving van de eigen woning. 1

Partners

Boedelvermenging door het aangaan van een huwelijk of door het wijzigen van huwelijksvoorwaarden gelden niet als verwerving. Het al dan niet opteren voor partnerschap heeft evenmin gevolgen voor de bijleenregeling omdat daardoor het gezamenlijk bedrag aan aftrekbare rente niet wijzigt.

De belastingplichtige moet voor de berekening van de eigenwoningschuld rekening houden met de eigenwoningreserve van zijn partner of huisgenoot. Dat wil zeggen dat de totale eigenwoningreserve van partners worden samengevoegd en in mindering gebracht op de eigenwoningschuld. Dit is ook het geval indien de woning eigendom is van één van de partners. Ook huisgenoten worden als partner aangemerkt (het gevolg is dat een belastingplichtige nu ook rekening moet houden met de eigenwoningreserve van kinderen jonger dan 27 jaar).

Deze bepaling is alleen van toepassing indien:





de partners eerst hebben samengewoond in een eigen woning;



bij verkoop van de eigen woning een vervreemdingssaldo is behaald;



partners een nieuwe eigen woning verwerven, bestemd voor gezamenlijke bewoning.

In dat geval dient het vervreemdingssaldo dat is behaald bij de vervreemding van de woning waarin zij hebben samengewoond, aangewend te worden bij de aanschaf, onderhoud of verbetering van de nieuwe woning, ongeacht de eigendomsverhoudingen.

De verlaging van de eigenwoningschuld van de belastingplichtige met (het ongebruikte deel van) de reserve van zijn partner geldt slechts gedurende de periode waarin een gemeenschappelijke huishouding wordt gevoerd in de nieuwe woning.

Op het moment dat die partner vertrekt behoeft geen rekening meer gehouden te worden met de eigenwoningreserve van de vertrekkende partner en neemt de maximale eigenwoningschuld toe. Dit houdt in dat als de belastingplichtige eertijds een lening is aangegaan ter verwerving van de nieuwe woning zonder rekening te houden met de eigenwoningreserve het deel van die lening dat daardoor in box 3 viel alsnog zal gaan behoren tot de eigenwoningschuld. Het betreft alleen het deel van de lening waarvoor hij op grond van de eigenwoningreserve van de vertrekkende partner geen rente-aftrek kon krijgen. Naar mijn mening geldt ook hiervoor de termijn van vijf jaar na het ontstaan waarna de eigenwoningreserve vervalt.

Voorbeeld  3

Partners A en B bewonen samen een eigen woning (woning 1)

Deze eigen woning is voor 100% eigendom van A. A verkoopt de woning voor € 125.000. De eigenwoningschuld bedraagt € 50.000, zodat de eigenwoningreserve na verkoop € 75.000 bedraagt.

Vervolgens verhuizen A en B samen naar een nieuwe eigen woning (woning 2). Deze eigen woning wordt voor 100% eigendom van B. De aankoopprijs van € 200.000 financiert B volledig met een lening. Door de werking van art. 119a, negende lid, Wet IB 2001 wordt de eigenwoningreserve ad € 75.000 van A geheel in mindering gebracht op de eigenwoningschuld van B op woning 2. Zodat van de lening van € 200.000 van B de rente over € 125.000 aftrekbaar is en de schuld voor € 75.000 naar box 3 gaat.

Vervolgens gaan A en B uit elkaar en A verlaat de woning. Dit heeft tot gevolg dat de verlaging van de eigenwoningschuld voor B vervalt. De box 3-schuld van € 75.000, kwalificeert nu als eigenwoningschuld in box 1, zodat de rente over de volledige schuld ad € 200.000 weer aftrekbaar wordt.

NB: de eigenwoningreserve van € 75.000 blijft ondanks de verlaging op grond van de partnerbepaling voor A staan. Als A na de scheiding van B een nieuwe eigen woning koopt moet hij deze eigenwoningreserve op zijn eigenwoningschuld in mindering brengen.

De inspecteur kan op gezamenlijk verzoek bij beschikking vaststellen welk deel van de eigenwoningreserve aan elk van de partners moet worden toegerekend.

Als bij echtscheiding een partner de woning verlaat wordt (zijn aandeel in) de woning nog maximaal twee jaar als eigen woning aangemerkt. Dan ontstaat het vervreemdingssaldo na die twee jaar voor (zijn aandeel in) de woning. Indien de woning gemeenschappelijk eigendom is en bij (echt)scheiding de woning wordt verkocht ontstaat voor beide ex-echtgenoten een vervreemdingssaldo en wel naar rato van de feitelijke gerechtigdheid in het vervreemdingssaldo.

Afname eigenwoningreserve

De eigenwoningreserve neemt vervolgens af met de volgende bedragen. Door deze afname kan de eigenwoningreserve niet negatief worden c.q. verder negatief worden.




Het bedrag van de aanschaf van een eigen woning verminderd met de eigenwoningschuld van die woning.



Aflossingen op de eigenwoningschuld (hiermee worden immers eigen middelen ten behoeve van de eigen woning aangewend).



Kosten van verbetering/onderhoud van de eigen woning of van afkoop van rechten van erfpacht. Indien deze kosten worden gefinancierd is de rente op deze financiering immers niet aftrekbaar zolang er nog een eigenwoningreserve is. De kosten van verbetering en onderhoud moeten ten minste € 5000 bedragen ongeacht of deze worden gefinancierd of uit eigen middelen worden betaald. Deze € 5000 is een doelmatigheidsdrempel. De kosten moeten wel met schriftelijke bescheiden worden gestaafd. Ook indien de eigenwoningreserve is ontstaan door vervreemding van een gedeelte van de eigen woning neemt de eigenwoningreserve in de genoemde gevallen af.



Voor het nog openstaand bedrag door een verloop van vijf jaar. Een nog openstaand bedrag van de eigenwoningreserve vervalt 5 jaar nadat dit bedrag is toegevoegd aan de eigenwoningreserve. Indien de eigenwoningreserve niet in een keer is ontstaan vindt deze afname ook niet in een keer plaats, de termijn van vijf jaar geldt dan per tranche. Het is uiteraard niet zo dat deze vrijval van de eigenwoningreserve bewerkstelligt dat voor bedragen die al ten laste van de eigenwoningreserve zijn gebracht weer een eigenwoningschuld ontstaat.
Door deze termijn van vijf jaar is het mogelijk om de regeling te ontwijken door vijf jaar een woning te huren waardoor de volgende woning weer geheel gefinancierd kan worden. Dit kan een oplossing zijn in gevallen waarin een eigenwoningreserve ontstaat louter door het verloop van termijnen.
Ook een negatieve eigenwoningreserve vervalt na vijf jaar en kan dan niet meer verrekend worden met een latere positieve eigenwoningreserve.



Overlijden. De eigenwoningreserve is geen fiscale claim. Bij overlijden vervalt de eigenwoningreserve en gaat niet over op de erfgenamen.

Twee eigen woningen

In veel gevallen zal een belastingplichtige eerst zijn woning verkopen en vervolgens een nieuwe woning kopen. In die gevallen is het bedrag van de eigenwoningreserve bekend bij de aankoop van de nieuwe woning. Wanneer een belastingplichtige zijn oude woning nog niet verkocht heeft op het moment dat hij een nieuwe woning koopt is bij de aankoop van de nieuwe woning het bedrag van de eigenwoningreserve niet bekend. Dit komt voor in met name de volgende gevallen:





de voormalige eigen woning staat leeg in afwachting van verkoop;



de huidige woning wordt bewoond in afwachting van oplevering nieuwbouwwoning;



de woning wordt bewoond door gewezen partner.

In deze gevallen kan op het moment waarop de belastingplichtige een andere eigen woning verwerft, een eigenwoningschuld worden aangegaan voor de volledige koopsom van de nieuwe woning. De rente over de financiering is geheel aftrekbaar. Zodra de belastingplichtige vervolgens de oude eigen woning verkoopt c.q. de woning niet langer wordt aangemerkt als eigenwoning en hierdoor een eigenwoningreserve ontstaat dient hij de bij de verkoop vrijgekomen eigen middelen in de nieuwe woning te steken. In een dergelijk geval wordt de eigenwoningschuld op een lager bedrag vastgesteld en neemt de eigenwoningreserve overeenkomstig af. Op dat moment dient hij de oorspronkelijke financiering dienovereenkomstig af te lossen. Als belastingplichtige niet aflost valt dit deel van de oorspronkelijke financiering vanaf dat moment in box 3. Het gevolg is dat de aftrek van rente vanaf dat tijdstip voor dat deel van de oorspronkelijke financiering vervalt. Het eindresultaat is gelijk aan het resultaat dat zou zijn verkregen indien de oude woning eerst zou zijn verkocht en vervolgens een nieuwe woning was gekocht.

Indien de belastingplichtige voorafgaande aan de vervreemding van de eerste eigen woning schulden is aangegaan voor verbetering of onderhoud van de volgende eigen woning dan wel ter afkoop van rechten van erfpacht, opstal of beklemming met betrekking tot die woning, wordt na de vervreemding van de oude woning eerst de eigenwoningschuld met betrekking tot de verwerving van de nieuwe eigen woning bepaald en van de eigenwoningreserve afgeboekt. Daarna worden — indien er nog een eigenwoningreserve resteert — de schulden die zijn aangegaan voor verbetering of onderhoud of voor de afkoop van erfpacht verminderd.

Goedkoper wonen

Er is sprake van goedkoper wonen indien de eigenwoningschuld van de nieuwe woning lager is dan de eigenwoningschuld van de oude woning. In dat geval behoeft de opbrengst van de oude woning — voorzover die meer bedraagt dan de op de oude woning betrekking hebbende eigenwoningschuld — niet (geheel) te worden gebruikt voor de financiering van de nieuwe (goedkopere) woning. De bijleenregeling verplicht niet om een bestaande eigenwoningschuld af te lossen maar is alleen bedoeld om niet noodzakelijke schuldverhoging te voorkomen. Voor een goedkopere eigen woning kan de eigenwoningschuld niet lager zijn dan de eigenwoningschuld van de oude woning, maar uiteraard niet hoger dan het bedrag van de schuld voor de aanschaf van die nieuwe woning.

Voorbeeld  4

A verkoopt zijn eigen woning (woning 1) voor € 200.000 en verhuist vervolgens naar een nieuwe woning die hij koopt voor € 75.000 (woning 2). A financiert woning 2 volledig met een hypotheek.



verkoopwaarde woning :

€ 200.000

eigenwoningschuld woning1

€ 120.000

eigenwoningreserve:

€  80.000

 

 

aankoopbedrag woning 2:

€  75.000

Omdat de eigenwoningreserve groter is dan de aankoopsom van de woning 2 heeft A op grond van de hoofdregel bij aankoop van woning 2, als hij deze met een lening financiert, helemaal geen recht op rente-aftrek. Dit komt doordat de overwaarde (€ 80.000) groter is dan het aankoopbedrag van woning 2. Op grond van art 3.119a, tweede lid, Wet IB 2001 wordt de lening ad € 75.000 waarmee × zijn nieuwe woning financiert toch aangemerkt als eigenwoningschuld (waarvan de rente dus aftrekbaar is).

Het vervreemdingssaldo ad € 80.000 dat A op zijn eerste woning heeft behaald blijft in de eigenwoningreserve staan.

Deze uitzondering is alleen van toepassing indien de vorige woning een reële eigen woning is. Als criterium hiervoor stelt de wet als eis dat de belastingplichtige gedurende meer dan zes maanden in de vorige eigen woning (de duurdere woning) heeft gewoond. Hiermee wordt voorkomen dat een belastingplichtige tijdelijk naar een duurdere woning verhuist om de eigenwoningschuld zoveel mogelijk te verhogen.

Voorbeeld  5

A heeft een eigen woning (woning 1), die hij verkoopt voor € 200.000 (na aftrek kosten). A had deze woning gefinancierd met een hypotheek van € 120.000, zodat zijn eigenwoningreserve na verkoop € 80.000 bedraagt. A heeft drie jaar in deze woning gewoond.

Vervolgens koopt A een woning van € 300.000 (incl. kosten). Zijn eigenwoningreserve bedraagt € 80.000, zodat A besluit deze woning (woning 2) te financieren met een hypotheek van € 220.000.

A verkoopt woning 2 al weer na 6 maanden en verhuist naar een woning waarvan het aankoopbedrag inclusief kosten € 150.000 bedraagt (woning 3). Aan de verkoop van woning 2 houdt hij een eigenwoningreserve van € 90.000 over. Bij aankoop van eigen woning 3 is het tweede lid van art 3.119a, Wet IB 2001 van toepassing. Voor de bepaling van de maximale eigenwoningschuld moet gekeken worden naar woning 1 en niet naar woning 2 omdat A daar minder dan 6 maanden heeft gewoond. De maximale eigenwoningschuld van A bedraagt € 120.000 (gelijk aan de schuld van woning 1). Zijn eigenwoningreserve na aankoop van woning 3 is € 60.000 (€ 90.000 — € 30.000).

Het na aflossing van de vorige eigenwoningschuld resterende deel van de opbrengst dient de belastingplichtige aan te wenden bij afkoop van rechten van erfpacht, opstal of beklemming met betrekking tot de eigen woning alsmede bij verbetering of onderhoud van de woning. Indien desondanks een schuld wordt aangegaan, wordt de rente niet als aftrekbare kosten met betrekking tot een eigen woning in aanmerking genomen. Dit komt doordat A geacht wordt bij de verbouwing eerst de ‘winst’ op zijn oude woning ad € 80.000 te gebruiken.

Voorbeeld  6

A heeft een eigen woning (woning 1), die hij verkoopt voor € 200.000. Vervolgens koopt hij een nieuwe woning (woning 2) voor € 75.000. A financiert woning 2 volledig met een hypotheek. Na een half jaar gaat A deze woning voor € 90.000 verbouwen. Deze verbouwing financiert hij met een lening.



Verkoopwaarde woning 1

€ 200.000

Hypotheek woning 1:

€ 120.000

Eigenwoningreserve:

€  80.000

 

 

Aankoopbedrag woning 2:

€  75.000

Eigenwoningschuld (maximaal):

€  75.000

De eigenwoningreserve blijft:

€  80.000

Van de lening voor de verbouwing ad € 90.000 wordt alleen als eigenwoningschuld aangemerkt het bedrag dat meer bedraagt dan de eigenwoningreserve dat wil zeggen € 90.000 -€ 80.000 = € 10.000. Van de lening van € 90.000 die is aangegaan voor de verbouwing kan de rente over € 10.000 in aftrek gebracht worden. De totale eigenwoningschuld na de verbouwing bedraagt € 75.000 + € 10.000 = € 85.000.

Had hij een woning gekocht voor € 165.000 (€ 75.000 + € 90.000) dan had hij de schuld van € 120.000 van de oude woning in stand kunnen laten.

Omdat een eigenwoningreserve na vijf jaar vervalt kan een verbouwing na vijf jaar volledig gefinancierd worden zonder dat deze ten laste gebracht kan/ dient te worden van de eigenwoningreserve.

Overgangsrecht

De regeling is per 1 januari 2004 ingegaan. Alleen indien uiterlijk op 31 december 2003 een schriftelijke koopovereenkomst of verkoopovereenkomst tot stand is gekomen geldt de bijleenregeling niet. Hierbij wordt geen rekening gehouden met de drie dagen bedenktijd die op grond van het BW geldt bij de koop van een woning.

Beschikking

De stand van de eigenwoningreserve kan door de inspecteur bij beschikking worden vastgesteld, Dit kan zowel op eigen initiatief van de inspecteur als op verzoek van de belastingplichtige. Dit kan alleen de stand per 31 december van enig jaar betreffen.

Ook kan de inspecteur op gezamenlijk verzoek van belastingplichtige en zijn gewezen partner de eigenwoningreserve verdelen. Dit gebeurt wanneer op grond van een verrekenbeding de eigenaar een deel van de meerwaarde moet afstaan aan de ander.

Conclusie

In doorsnee situaties zal de regeling weinig problemen opleveren. In de niet doorsnee gevallen is de regeling complex. De regeling is geen stimulans om schulden voor de eigenwoning af te lossen. Daarom zal het beoogde doel van de regeling namelijk een minder grote toename van de eigenwoningschulden pas op langere termijn bereikt worden. Met name de bij amendement ingevoerde bekorting van de termijn waarin de eigenwoningreserve vervalt van tien jaar naar vijf jaar zal dit versterken. Overigens zullen er nog wel situaties voorkomen waarbij de regeling ongewild belemmerend werkt op de doorstroming op de woningmarkt.



Informatie: kees.kock@tiscali.nl



1

HR 22 juli 1994, nr. 30027, BNB 1994/298 Terug


Dovnload 59.4 Kb.